KAPITALIZAM

„Зошто луѓето го презираат Капитализмот” е текст на Лудвиг фон Мизес, најпознатиот економист од Австриската школа. Текстот е преведен на Српски јазик од Данијал Хаџович. Подвлекувањата се мои! п.с. На крајот од текстот има повик за приклучување во ФБ група против новиот напад на слободата на размена на информации и идеи!!!

Sada možemo pokušati dokučiti zašto ljudi preziru kapitalizam.

U društvu utemeljenom na kasti i statusu pojedinac može pripisati lošu sudbinu uslovima koji su izvan njegove kontrole. On je rob jer su nadljudske sile koje određuje sve postojanje njemu pripisale taj status. To nije njegovo djelovanje, ne postoji razlog da se srami svoje skromnosti. Njegova supruga ne može naći nedostatak njegovu položaju. Da mu prigovori:  „Zašto nisi vojvoda? Kad bi bio vojvoda, ja bih bila vojvotkinja“, on bi joj odgovorio:

„Da sam se ja rodio kao vojvodin sin, ne bih oženio tebe, robinjo, oženio bih kćer drugog vojvode; to što ti nisi vojvotkinja isključivo je tvoja krivica; zašto nisi bila pametnija pri odabiru roditelja“.

U kapitalizmu su stvari drugačije. Ovdje svačiji životni položaj zavisi od njegovog djelovanja. Svako čije ambicije nisu potpuno zadovoljene jako dobro zna da je propustio prilike, da su ga sunarodnjaci ocijenili i da nije ispunio očekivanja.  Da mu supruga prigovori: „Zašto zarađuješ samo osam dolara sedmično? Da si pametan kao tvoj prijatelj Paul, bio bi predradnik i ja bih uživala bolji život“, on bi postao svjestan svoje inferiornosti i osjećao bi se poniženim.

Često razglabana strogost kapitalizma ogleda se u činjenici da se svakome pristupa prema njegovom doprinusu dobrobiti sunarodnjaka. Princip svakome prema njegovim postignućima ne dopušta izvinjenja za lične nedostatke. Svako jako dobro zna da postoje mnogi ljudi poput njega koji su uspjeli ondje gdje on nije. Svako zna da su mnogi od onih ljudi kojima zavidi krenuli sa iste ona tačke s koje je i sam krenuo. I mnogo gore, on zna da i mnogi drugi to također znaju. U očima svoje supruge i djece uočava tihi prijekor: „Zašto nisi bio pametniji?“  Vidi kako se ljudi dive onima koji su bili uspješniji od njega i s prijezirom ili samilosti gledaju na njegov neuspjeh.

Ono što mnoge čini nesretnima u kapitalizmu jest činjenica da kapitalizam svima pruža priliku za postizanje najpoželjnije pozicije, koju, naravno, može postići samo nekolicina. Što god da je čovjek stekao za sebe samo je tračak onoga na šta ga je ambicija gurala. On uvijek vidi ljude koji su uspjeli gdje on nije. Postoje bližnji koji su ga pretekli i zbog kojih podsvjesno gaji kompleks inferiornosti. Takav je stav skitnice prema čovjeku koji ima redovan posao, takav je stav radnika prema predradniku, izvršnog direktora prema potpredsjedniku, potpredsjednika prema predsjedniku firme, čovjeka koji je vrijedan tristo hiljada dolara prema čovjeku koji je milioner i tako dalje. Svačije samopouzdanje i moralna ravnoteža potkopani su prizorom onih koji su dokazali veće sposobnosti i kapacitete. Svako je svjestan vlastitog poraza i nedostatnosti.

Dugi je niz njemačkih autora koji su radikalno odbacivali „zapadne“ ideje prosvjetiteljstva i socijalnu filozofiju racionalizma, utilitarizma i laissez fairea, kao i politika koje su razvijale te škole misli, otvorio Justus Möser. Jedan je od novih principa koji je izazvao Möserovu srdžbu bio zahtjev da se unapređenje vojnih časnika i javnih službenika podredi ličnoj zasluzi i sposobnosti, a ne službeničkom porijeklu ili plemenitaškoj liniji, starosti i dužini službe. Život u društvu u kojem bi uspjeh isključivo zavisio od lične zasluge, kaže Möser, bio bi jednostano neizdrživ. Ljudska je priroda takva da je svako sklon precijeniti vlastitu vrijednost i ono što zaslužuje. Ako je položaj čovjeka u životu uslovljen drugim čimbenicima, a ne unutarnjom izvrsnošću, oni koji ostanu na dnu ljestvice mogu se prešutno složiti oko takvoga ishoda, a znajući vlastitu vrijednost, ipak sadržati svoje dostojanstvo i samopoštovanje. No, drugačije je ukoliko zasluge odlučuju. Tada se neuspješni osjećaju uvrijeđenim i poniženim. Rezultat su mržnja i neprijateljstvo prema svima onima koji su ih nadmašili.

Kapitalistički sistem cijena i tržišta jest društvo u kojem zasluge i postignuća određuju čovjekov uspjeh ili neuspjeh [Под „капитализам" Лудвиг фон Мизес мисли на „слободен пазар". Го истакнувам ова, бидејќи во обичниот јазик мнозинството граѓани го користат терминот „капитализам" за систем во кој Државата ги избира победниците на пазарот преку безброј регулативи, тендери, јавни „инвестиции", национализирани клучните сектори во економијата, итн.] Što god mislili o Möserovom otporu prema principu zasluge, mora se priznati da je bio u pravu kad je opisivao neke od njegovih psiholoških posljedica. Imao je uvid u osjećanja svih onih koji su bili iskušani, a nisu zadovoljili.

Kako bi se utješio i povratio samopotvrdu, takav je čovjek u potrazi za žrtvenim janjetom. Pokušava se uvjeriti da nije on kriv. On je barem jednako sjajan, učinkovit i poduzetan kao i oni koji su ga nadmašili. Nažalost, ovaj naš zao društveni poredak ne dodjeljuje nagrade najzaslužnijima; on kruni nepoštene, beskrupulozne gadove, prevarante, one koji iskorištavaju “grube individualiste”. Ono što ga je učinilo neuspješnim njegovo je poštenje. Bio je previše pristojan da bi se služio trikovima kojima njegovi suparnici duguju svoj uspon. Uslovi u kapitalizmu su takvi da je čovjek primoran birati između vrline i siromaštva s jedne i poroka i bogastva s druge strane. On je, hvala Bogu, izabrao prvu opciju, a odbio drugu.

Ta potraga za žrtvenim janjetom stav je ljudi koji žive u društvenom pokretu koji se prema svakome odnosi u skladu s njegovim doprinosima dobrobiti sunarodnjaka i u kojem je svako kovač svoje sreće. U takvom je društvu svako čije ambicije nisu u potpunosti zadovoljene ljutit na sreću svih onih koji su bolje uspjeli. Luda izražava te osjećaje u kleveti i optužbi. Oni profinjeniji neće se upuštati u ličnu klevetu. Oni sublimiraju svoju mržnju u filozofiju, filozofiju antikapitalizma, kako bi utišali unutrašnji glas koji im govori da je njihov neuspjeh u potpunosti njihova krivica. Njihov fanatizam u odbrani kritike kapitalizma proizlazi upravo iz toga što se bore protiv vlastite svijesti o tome da je ona pogrešna.

Patnja zbog frustrirajućih ambicija svojestvena je ljudima koji žive u društvu jednakosti pred zakonom. Ona  nije uzrokovana jednakošću pred zakonom već činjenicom da u društvu jednakosti pred zakonom nejednakost ljudi prema intelektualnim sposobnostima, snazi volje i primjene postaje vidljiva.   Jaz između onoga što čovjek jest i što postiže te onoga što sam misli o vlastitim sposobnostima i postignućima nemilosrdno je otkriven. Sanjarenja o “pravednom” svijetu koji bi se prema svakom odnosio prema njihovoj “pravoj vrijednosti” sklonište je svih onih koji pate od nedostatka samopouzdanja.

Мала дигресија:
Отворена е нова група на ФБ која има за цел да покрене реакција против Акта (меѓународен акт со кој се ограничува и криминализира слободната размена на идеи, т.е. Европска SOPA/PIPA).
Ова е одлична тема за соработка помеѓу левичари и десничари – имаме заеднички непријател кој сака да прибави пазарна моќ преку монополски грант; заеднички непријател кој сака да ја ограничи слободата на размена на идеи и информации; заеднички непријател кој сака да создаде недостиг и реткост на идеи, кога истите можат да се размножуваат бесконечно; заеднички непријател кој сака да го уништи главниот механизам на учење и развивање, копирањето на успешните; итн!!!

Групата е „Балканска Анти-АКТА група” и секој е добродојден да се приклучи или нека остави коментар тука да го додадеме!

Од Данијал Хаџович

Američka vlada ugasila je internetsku stranicu za razmjenu sadržaja Megaupload zbog kršenja autorskih prava. U četvrtak je Aucklandu u Novom Zelandu u saradnji s FBI-jem uhapšen 37-godišnji osnivač stranice Kim Schmitz te još nekoliko zaposlenika. Gašenje je rezultat zakona protiv piraterije koji se namjerava usvojiti u američkom Kongresu. Uznak protesta protiv ovog zakona u srijedu je i najveća online enciklopedija na svijetu, Wikipedia, zatamnila svoje stranice, a protiv su i kompanije poput Googlea, Facebooka, Twittera, LinkedIna.

Mnogi su mišljenja da su donošenje ovakvog zakona i općenito borba protiv piraterija sasvim opravdani, te da bi povreda nečijih ”autorskih prava”  trebalo biti strogo kažnjivo djelo. Ključni problem sa autorskim pravima i intelektualnim vlasništvom je upravo u ovoj riječi krađa. Krađa podrazumijeva nasilno prisvajanje nečije pokretne ili nepokretne imovine. Dakle ono što definira vlasništvo, bez čega vlasništvo kao takvo ne bi ni postojalo jeste njegova fizička postojanost i samim tim oskudnost u materijalnom svijetu. “Autorska prava” spadaju pod ideje, a ideje nemaju takva fizička svojstva, te ih zbog toga ne možemo definirati kao svojinu. Za razliku od predmeta koji imaju rok trajanja, ideje su besmrtne, nemoguće ih je uništiti ali ih je zato moguće beskonačno multiplicirati a da pritom ne izgube ništa od svojih orginalnih osobina.

Kada prodavaču cipela, dakle posredniku između proizvođača i kupca, uzmete cipele bez da ste mu za to platili adekvatnu materijalnu odštetu, vi time činite direktnu povredu tuđe imovine. Za pravljenje cipela utrošen je novac za kupovinu materijala, potrebnih mašina za proizvodnju te u konačnicu nečiji rad . Vlasništvom nad tim cipelama raspolaže prodavač koji ih je prethodno kupio od priozvođača. Krađom tih cipela vi biste prodavača oštetili kako za novčani iznos koji je platio za kupovinu cipela, tako i za fizičko posjedovanje cipela.  Sa druge strane za kreaciju pjesme, filma ili knjige također su utrošena materijalna sredstva i nečiji trud. Međutim, čitanjem knjige određenog autora čiju ste knjigu kopirali ili je čitate na svom kompjuterskom ekranu vi ne povrijeđujete imovinu ni njenog proizvođača niti prodavača. Orginalne rečenice iz knjige koje je autor svojeručno napisao vjerovatno se još uvijek nalaze u njegovom kompjuteru ili svesci. Knjige nastale štampanjem i multipliciranjem prve orginalne ideje i dalje stoje na policama biblioteka i knjižara koje su ih kupile od proizvođača. Dakle, vi niste prisvojili ničije materijalno vlasništvo, te samim tim vam se ne može pripisati krađa.

Ideja je nešto nematerijalno, metafizičko, neopipljivo i jednom kada je putem nekog medija plasirate u eter njeno dalje širenje je nemoguće zaustaviti. Jedina mogućnost pomoću koje ideja može biti štićena je državni aparat prisile i kontrole. A taj aparat je gotovo uvijek kroz historiju nastojao zaustaviti i ograničiti ideju iz ovih ili onih razloga. Najčešće su cenzurirane one ideje koje su se direktno ili indirektno suprostavljale volji vladajuće kaste, bilo da se radilo o katoličkoj crkvi, ili komunističkim i fašističkim  režimima, a njihovi autori bili su proganjani, zatvarani i ubijani. Danas je pak situacija obratna: u zahtjevima za cenzurom najviše istrajavaju kreatori ideja  prisiljavajući vladajuću garnituru da cenzuru ozvaniči, sve u cilju primoravanja ljudi da plaćaju za kozumaciju njihovog djela.

Razvoj tehnologije, prvenstveno interneta, donio nam je dosad neviđene mogućnosti u konzumiranju ideja i informacija. S druge strane razvoj tehnologije je također kreatorima ideja omogućio jeftin (besplatan) i jednostavan način plasiranja svojih djela, te njihovu dostupnost ljudima širom svijeta. Danas doslovno svako od nas, uz malo talenta i volje može biti pisac, pjevač ili režiser. Tehnologija je dovela do toga da ploču zamijeni kaseta, kasetu CD, a CD MP format. Upravo je razvoj tehnologije ukinuo potrebu da ljudi i dalje moraju kupovati više od jednog fizičkog predmeta kako bi gledali filmove, čitali knjiga ili slušali pjeme. Umjesto desetina ploča, kaseta i cd-ova, dovoljan je samo kompjuter, I-pod, televizor ili mobitel [ова дефинитивно има позитивно влијание врз притисокот врз животната средина и намалување на употребата на природни елементи: Б.Б]. Na dobrobit ogromne većine ljudi, na štetu malobrojnih u kulturnoj ili zabavnoj industriji, koji su ostali ili tek trebaju ostati bez posla. Kao što je nekoć izum parne mašine ostavio mnoge bez posla, ali su benefiti od toga bili nemjerljivo veći za ljudski rod.

Uistinu fascinira ta ignorancija ljudi u zabavnoj industriji koji se oglušuju na one mnoge pozitivne stvari koje im internet donosi. Zaslijepljeni vlastitom sujetom i lažnom veličinom ne vide da popularnost i rasprostranjenost svojih ideja i djela mogu zahvaliti možda ponajviše činjenici da je za njihovo koznumiranje bilo potrebno nekoliko klikova mišem. Zar mislite da bi jednak broj ljudi slušao pjesme od Lady Gage ukoliko bi za to morao platiti? Zar mislite da slabija slušanost Lady Gage ne bi negativno utjecala na broj njenih sponzora, cijenu karata za koncerte i općenito njenu prisutnost u medijima? Prodaja njenih albuma bi pak vjerovatno bila veća, ali razmislite šta u konačnici donosi veću korist samoj Gagi?

Umišljeni zabavljači to očito ne žele vidjeti čineći previd sličan onom koji je činio Karl Marx. U kritici kapitalističkog sistema i proizvodnih odnosa, Marx je potpuno ignorirao zasluge preduzetnika za tehnološki napredak i porast produktivnosti, posmatrajući tehnologiju i produkciju kao nešto što se razvija po nekom redu, samo od sebe. Na identičan način proizvođači ideja, kiča i zabave tretiraju svoju popularnost, negirajući zasluge interneta za nju. Oni vjeruju da bi jednako bili popularni, prisutni i utjecajni i kada taj prokleti internet ne bi pružao mogućnost korištenja djela njihovih mozgova bez da se za to mora platiti. Pritom je jasno da su vođeni čistom pohlepom i filozofijom stomaka. Njima nije stalo do umjetničke vrijednost njihovog djela, niti ih veseli činjenica što su njihove ideje konzumirane, ne, oni svoja djela kreiraju u želji da ih masno naplate. Ali ne uspijevaju nikako drugačije pa traže pomoć državne prisile, po cijenu cenzure, ugrožavanja slobode ljudi pa ako treba i ograničavanja napretka tehnologije. Ukoliko je smisao njihovih djela ostvarivanje profita, a internet im to onemogućava, zašto jednostavno ne nađu drugi posao? To bi svakako veliku korist donijelo svim onim autorima koji djela kreiraju zbog poruke, a ne profita.

Cenzuriranjem interneta država bi pod svoju šapu stavila i posljednji bastion slobode u današnjem etatističkom svijetu. Zamislite da ja u skladu sa logikom o zaštiti “autorskih prava” od vlade ili njenog nadležnog tijela zatražim da u stan pošalje inspekciju svima vama za koje se utvrdi da ste čitali ovaj tekst, te vam uredno naplati konzumiranje mog “autorskog prava”. Bio bi to baš lijep gest od mene. Isti onaj kakav vam upućuju svi ti kreatori zabavljačkog smeća koji vam osim novca žele oduzeti i slobodu. Ali oni su  u svom jalu i bjesnilu potpuno nemoćni bez države, jer jedino država pomoću svog represivnog aparata je u stanju da vam ukine slobodu. Zato joj okrenite leđa i  slobodno konzumirajte, širite i reklamirajte tuđa “autorska prava”, dakako besplatno.

Зошто СДСМ и ВМРО – ДПМНЕ не можат да ни понудат квалитетна просперитетна Македонија преку „паметно” управување со Државата? Бидејќи е надвор од нивните моќи!!!

Економскиот просперитет потекнува од добро насочениот труд (преку пазарниот механизам), либералната култура и економската слобода за секој граѓанин.
Слобода за секој да прави се што смета дека е правилно и економично со сопствениот имот и сопственото тело, се додека не го повредува физичкиот интегритет и имотот на другите сограѓани.

Само доколку се создаде „побарувачка” на партија која ќе ни понуди политичка слобода – и економска и политичка – Македонија ќе има шанса да просперира кон посветла иднина. Храбрите, креативните и работливите граѓани, водени од сопствениот себичен интерес, ќе го поплочат патот по кој ќе ни биде полесно да чекориме сите.

Македонецот е вреден, чесен и одговорен за своите постапки. Не ни треба помош од Бирократијата, но потребно е да оневозможиме истата да ни одмага.

Единствено рационално и логично барање кое можеме да им го поставиме на политичарите е да ни се тргнат од патот!!!

А, зошто „laissez-faire” е единствено фер, како што вели Виктор Трифуновски, погледнете ги овие видеа од по 3 мин [нешто заебава блогот - не го додава првото видео директно, па ќе мора да кликнете на линкот ако сакате да го погледнете]:

http://www.youtube.com/watch?v=B_FncAQsAJg

p.s. Државата има важна улога во Општеството – да не го блокира процесот на севкупна, тотална либерализација!

Дополнително, видно и очигледно дека во самиот процес на либерализација Државата мора да ја задржи својата улога на „ноќен чувар” на слободата и сопственоста на граѓаните, се додека се најдат подобри алтернативи, особено во областа на животната средина.

Уставот на Социјалистичка Република Македонија од 25 февруари 1974 година, без разлика на сите небулози, е доста интересен правен акт.
Во „Уводен дел – Основни начела” во начело III се наведува следново:

Заради изедначување на материјалните услови на општествениот живот и работа на работните луѓе и заради обезбедување на што поусогласен развиток на стопанството како целина, во Социјалистичка Република Македонија му се посветува посебно внимание на побрзиот развиток на производствените сили [читај: исфорсирана индустријализација!] во стопански недоволно развиените краишта [читај: селата и недопрените природни предели!!!] и за таа цел се обезбедуваат потребните средства и се преземаат други мерки.

Најголемиот загадувач на животната средина, секогаш и секаде, е Државата (без разлика на политичко – општественото уредување!).
Или нејзините активности директно ја деградираат природата и здравјето на граѓаните (како во случајот со отварањето на сите фабрики во Македонија!), или пак истата е виновна за државен неуспех, бидејќи не ги заштитува сопственичките права на граѓаните (имотот и физичкиот интегритет) и откако истите ќе бидат во приватна сопственост.

п.с. Факт е дека најзагадените места се оние со непостоење на добро утврдени систем на приватна сопственост,  слаба заштита  на сопственичките права и кои се ниско рангирани во однос на економската слобода.

Во истражувањето  на еколошката организација „Blacksmith Institute” (која е далеку од про-пазарна либерална организација!) спроведено во 2006 година, топ – 10 листата на најзагадени места во светот изгледа вака:

1. Жержинск, Русија

2. Кабве, Замбија

3. Ла Ороја, Перу

4. Линфен, Кина

5. Норилск, Русија

6. Ранипет, Индија

7. Тјанјинг, Кина

8. Вапи, Индија

9. Сумкаит, Азербејџан

10. Чернобил, Украина

Во еден пред новогодишен текст пишував за убавината на пазарното општество, дури и оние во кои економската слобода одвај живурка и кадешто најважните сектори се национализирани и централно диригирани. Во истиот текст, на кратко, одговорив на прашањето зошто во не-пазарни општества, оние варварски колективизми без либерална култура кои го сведуваат поединецот на „небитен дел од Племето”, е незамисливо да постојат кафеани кои се косат со идеалите на прифатениот режим.

Овој пат сакам да напоменам трет аспект од „Кај Маршалот” -иронијата и убавината во отварањето на СФРЈ носталгичарска кафеана, како претприемачки, капиталистички потег!

Имено, сопствениците на овој локал свесни за потребите на Македонците да се наоѓаат во локал кој им буди позитивни спомени, или пак свесни за брендот „Тито” и неговото влијание врз дел од нашите граѓани, вложуваат сопствени средства за задоволување на ваквите потреби.

Потрошувачите кои радо нарачуваат по една „пролетерска плескавица” во друштво на најомилените масовни убијци доброволно се откажуваат од сопствениот тешко заработен доход во замена за ваквото задоволство. Од друга страна, очигледно, на „Маршалот” повеќе му вредат парите на муштериите од услугата и производите кои ги даваат за размена. Сите (засегнати граѓани) среќни!!!Поинаку кажано, двете страни на размената, муштериите и „Маршалот”, се во ќар!!!

п.с. Храната во „Кај Маршалот” беше срање!

We can suppose no other object to be placed before ourselves but happiness… We are then entitled to pursue happiness in that way in which it can be shown we are most likely to find it, and as each man can be the only judge of his own happiness, it follows that each man must be left free so to exercise his faculties and so to direct his energies as he may think fit to produce happiness; – with one most important limitation. His freedom in this pursuit of freedom must not interfere with the exactly corresponding freedom of others.
Auberon Herbert